AFET VE ACİL DURUM ECZACILIĞI-ADEC DERNEĞİ
9-19 ŞUBAT 2024
“Afet ve Acil Durumlarda Eczacılık Hizmetleri” ETKİNLİĞİ
SONUÇ BİLDİRGESİ
“Felaket başa gelmeden evvel önleyici ve koruyucu tedbirleri düşünmek lazımdır, geldikten sonra dövünmenin yararı yoktur.” M. Kemal ATATÜRK
Eczacıların, verdikleri ilaç ve sağlık hizmetlerinin sürekliliğini sağlamak için diğer sivil toplum kuruluşları ve sağlık çalışanları ile iş birliği yapmalarının yanı sıra sağlık hizmeti sağlayıcıları ve yasa koyucularla da dayanışmaları çok önemlidir. Yerel yönetimler ve afet yönetiminden sorumlu resmi kurumların da, afet yönetim sürecinde STK’lar ile birlikte sorumlulukları paylaşmaları, verilen hizmetlerin nitelikli ve hızlı olmasını sağlayacaktır.
Afet süreçlerinde eczacılar, hastanın ilaç tedavisi geçmişiyle ilgili bilgileri alabilirler, ilaç ve tıbbi ürünlerin stok ve dağıtım yönetimini sağlayabilirler, ilaç danışmanlığını ve afetzede eğitimini gerçekleştirebilirler ve ayrıca gönüllü veya görevli olarak farmasötik bakım hizmetlerini yerine getirebilirler. Afet öncesinde, deneyimli eczacılardan ve diğer meslek gruplarından disiplinlerarası ekipler oluşturmak afetzedelerin tamamının tedavi edilmesini sağlayacaktır.
Günümüzde hiçbir kurum ya da kuruluş tek başına afet gibi karmaşık bir süreçle mücadele etmek için yeterli kaynak ve kapasiteye sahip değildir. Yeni afet yönetimi yaklaşımı, yerel dinamikleri ön plana çıkartan, toplum katılımını önemseyen, farklı sektörlerden çok sayıda katılımcı arasında iş birliğinin gerekliğini vurgulayan bir modeldir.
AFAD yönetiminde, yerel yönetimlerin afet birimlerinde üniversitelerden, sivil toplum kuruluşlarından ve özel sektörden de üyeler yer almalıdır. Ayrıca, ulusal ve yerel düzeyde Türk Eczacıları Birliği- Eczacı Odaları-Toplum Eczacıları- Hastane Eczacıları- Endüstri Eczacıları- Kurum Eczacıları AFAD tarafından hazırlanan TAMP-IRAP planlarına dahil edilmelidir.
9-19 Şubat 2024 tarihlerinde Afet ve Acil Durum Eczacılığı-ADEC Derneği olarak düzenlediğimiz “Afet ve Acil Durumlarda Eczacılık Hizmetleri Etkinliği” sonunda, 1999 Sakarya-Gölcük-Düzce depremleri ile 6 Şubat 2024 Kahramanmaraş merkezli asrın felaketinde, sahada görev almış eczacılarımızla süreci değerlendirme amaçlı bir araya geldiğimiz “Açık oturum” sonunda pandemi, deprem, sel, yangın, heyelan gibi afet ve acil durumlar hakkında derlenen sonuç bildirgemiz özetlenerek aşağıda sunulmuştur;
- Afet bölgesine gönderilen tüm ilaçların dış ambalajına İngilizce jenerik ve kullanım alanları yazılmalıdır. Alfabesi farklı ülkelerden gelen ilaç yardımlarının gönderilmeden önce barkod ya da etiket sistemi zorunlu hale getirilmeli.
- İlaç bağışı, belirlenen ihtiyaçlar dahilinde yapılmalı, gereksiz ilaçların nakliye-stoklaması engellenmeli, uluslararası bağışlarda Dünya Sağlık Örgütü’nün yönergelerine uyulması önemli.
- Hayat boyu öğrenme programlarıyla eczacılar afete hazırlanmalı, bu süreçte AFAD ve ilgili kurumlar STK’lar ile iş birliğine açık olmalı.
- Afet eğitimine anaokulundan itibaren başlanmalı ve eğitim atölye çalışmaları, ödevler, tezler, tatbikatlar ve kurslarla
- Eczacılık Fakültelerinde “Afet ve Acil Durumlarda İlaç ve Eczacılık Hizmetleri Yönetimi” konusuna lisans-lisansüstü programlarına almalı, bu konudaki projelere destek sağlanmalı, ilkyardım sertifika eğitimleri düzenli olarak yapılmalı ve teşvik edilmeli.
- Değişik ortamlarda (eczanede, asansörde, araç içinde, açık alanda, trafikte, okulda, iş yerinde, AVM’de vs) deprem, sel, yangın tatbikatları planlanmalı.
- Sahaya giden sağlık elemanlarına acil çantaları (tepe lambası, su, konserve, pil, el feneri vb içeren) önceden düzenlenmeli.
- Her eczacının sahaya gitme olanağı olmayabilir, saha dışından katkı sunacak eczacıların ve sektörün diğer paydaşlarının çalışma planı önceden hazırlanmış olmalı.
- Sahada görev alan eczacılar ve eczane iş gücünün (yardımcı eczacı, stajyer öğrenci, eczane teknisyeni) afet ve acil durumlardaki görev tanımları ayrı ayrı yapılmalı.
- İlaç bilgi sistemlerini mobil uygulama şeklinde ya da internet kesintilerinde erişebileceğimiz bilgiler kılavuz şeklinde sahra eczaneleri ile afet ve acil durum eczacılarında bulunmalı.
- Tüm sahra eczanelerinin standart bir ilaç listeleri ve kılavuzları hazır bulundurulmalı ve önceden hazırlanmış belli bir plan dahilinde ve farmakolojik sıralama yapılarak düzenlenmesine, taşınır eczane ilaç diziliş planına uyulmasına özen gösterilmeli.
- Havayolu taşımacılığıyla gelen ilaç yardımlarının ilaca ulaşıma hız kazandırmak amacıyla depolama yeri ve dağıtımıyla ilgili havalimanlarında bir barkod ayırım sistemi kullanılmalı.
- Afet ve acil durumlarda iletişim ve görevlendirmelerin hız kazanmasının yanı sıra mesleğe aidiyet duygusunu geliştirme amacıyla lisans son sınıf ve lisansüstü öğrenciler de ayrıca meslek odalarında ve derneklerde kayıtlı ve bilgilerine ulaşılabilir olmalı.
- Afet sonrasında, toplu yaşamın olduğu çadırlarda hijyenik koşulların da sağlanamaması sonucu olası bit ve uyuz ve benzeri salgın durumlara ve ayrıca, yara ya da yanıklarda majistral formüller ile destek verebilmelerine olanak sağlanabilmeli, eczacıların tanısı konmuş kişiye reçete olmaksızın majistral çözümler sunabilmesi sağlanmalı.
- Afet ve acil durumlarda farmakovijilans kayıtlarını girebilecek personel (eczacılık 5. sınıf öğrencileri, eczane teknikerleri gibi) eğitilmeli.
- Afet sonrası kimlik belirleme çalışmalarındaki ekiplere yerel eczane eczacılarının da tanık olarak destekleri alınmalı.
- Afet süreçlerinde, birinci basamak sağlık hizmeti kapsamında devam reçetesi dışında önceden belirlenmiş bazı sağlık sorunlarına toplum eczacılarına reçete yazma yetkisi verilmeli.
- Hizmetlerin kamu üzerinden olması ve resmi kurum ve kuruluşlar, ilgili STK’lar ile kamu yararı için birlikte çalışmalı.
- Eczanelerde işyeri afet ve acil müdahale planlarının hazırlanması zorunlu olmalı ve bu planlara eczacı ve eczane iş gücü dahil olmalı. Bu planlarda, yeterli miktarda temel ilaç ve tıbbi malzeme listesi hazırda bulundurulmalı ve ayrıca ihtiyaç halinde kullanılabilecek canlı stok bulundurulmalı. Acil durum iletişim planları, elektrik kesintileri ve su kıtlığı dahil olası senaryoları ile başa çıkmaya yönelik prosedürleri kapsamalı. Bu planlara tahliye planları da eklenmeli.
- Bölgede yer alan eczanelerle iletişimi kolaylaştırmak ve hızlandırmak için sahra eczanelerinde gündüz açık olan ve gece nöbetçi olan eczanelerin adı-telefonu ayrıca asılmalı.
- İlaç ve eczacılık hizmetleri açısından saha dışında, uzaktan destek ve danışmanlık sistemi (klinik eczacılık, afet ve acil durum eczacılığı vb) kurulmalı, gönüllü eczacılar bu sisteme dahil edilmeli.
- Acil tıp Anabilim Dalları ile Toksikoloji Anabilim Dallarının ortak doktora programları açmaları yönünde çalışmalar yapılmalı. Toksikoloji doktorası olanların acil tıp alanında ya da afet ve acil durumlarda danışmanlık hizmeti vermeleri yönünde çalışmalar yapılmalı.
- Özellikle savaş ve benzeri afetlerde önem arz eden zehirli gaz ve kimyasalların analizi için toksikoloji analiz laboratuvarları acilen kurulmalı.
- Afetten etkilenen eczacılara uzun vadeli kredi desteği sağlayacak programlar hazırlanmalı.
- Nefroloji uzmanlarınca deprem bölgesinde 2000’in üzerinde yeni böbrek hastası ve ayrıca kalp hastalarının sayısında da artış olduğu bildirilmiştir. Kayıtlara ulaşarak ön hazırlık amacıyla ihtiyaç duyulan ilaç stoklarının oluşturulmalı.
- ADEC-EM (Afet ve Acil Durum Eczacılığı Eczacı Müdahale Ekibi)’in KBRN-e (Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer ve patlayıcı) tehditlerinde, sıcak alanda; tespit, triyaj, ilkyardım, taşıma, ılık alanda; ölçüm, arındırma ve taşıma, soğuk alanda; triyaj, ilkyardım ve taşıma süreçlerinde kayıpların azaltılmasında çok etkili olacağından ADEC-EM ve benzeri eczacı müdahale ekiplerine sorumluluk verilmeli.
- Eczane açılacak binaların sağlamlığı soruşturulmalı, eczane açılacak binaların depreme dayanıklılık raporu istenmeli. Afet riskine karşı geniş kapsamlı sigortalar riski yüksek yerlerde zorunlu tutulmalı.
Sonuç olarak, afet süreçlerinde mühendisler de dahil olmak üzere her meslek grubunun kendi bilgi, donanım ve deneyimiyle afet yönetim süreçlerine olumlu katkısı yadsınamaz. Eczacıların, afet yönetim sürecindeki görev ve sorumlulukları, mesleki bilgisini ilaç ve eczacılık hizmetleri kapsamında en verimli şekilde sunmaktır.
Sunum Dosyası indir: AFET VE ACİL DURUM ECZACILIĞI-ADEC DERNEĞİ
Prof.Dr. Göknur YALIM
Afet ve Acil Durum Eczacılığı-ADEC Derneği
Kurucu ve Yönetim Kurulu Başkanı
Yüksek İhtisas Üniversitesi Tıp Fakültesi
Tıbbi Farmakoloji AbD, Ankara
E posta: goknuryalim@yiu.edu.tr
GSM: +90 5058223141
